ثبت، تأیید و انتقال چک صیادی برای فروشگاه‌دار
چک صیادی باید در سامانهٔ صیاد ثبت شود و گیرنده آن را تأیید کند؛ بدون این دو، بانک آن را نمی‌پذیرد. هنگام گرفتن چک، اول با شناسهٔ ۱۶ رقمی استعلام بگیرید، مبلغ و تاریخ و نام را با برگه مقایسه کنید و بعد تأیید کنید. انتقال به شخص دیگر هم فقط در سامانه انجام میشود، نه با پشتنویسی.
مراحل استعلام، تأیید و انتقال چک صیادی و ثبت حسابداری مرتبط با دریافت، واگذاری و وصول آن را مرور می‌کنیم.
برای استفاده از چک صیادی، ثبت اطلاعات آن در سامانهٔ صیاد و تأیید ذی‌نفع را باید مطابق مقررات جاری بررسی کرد. کامل بودن اطلاعات روی برگه به‌تنهایی جای ثبت و تأیید سامانه‌ای را نمی‌گیرد. برای فروشگاهی که بخشی از فروشش چکی است، این یعنی یک قاعدهٔ ساده: پیش از تحویل کالا، وضعیت ثبت و تأیید چک را در سامانه بررسی کنید.
این مقاله سه کاری را که با چک صیادی سروکار دارید مرور می‌کند: ثبت (وقتی خودتان چک می‌دهید)، تأیید یا رد (وقتی چک می‌گیرید)، و انتقال (وقتی چک مشتری را به تأمین‌کننده می‌دهید). آخرش هم می‌گوییم ثبت حسابداری هر مرحله چگونه است.
چک صیادی چه فرقی با چک قدیمی دارد
هر برگ چک صیادی یک شناسهٔ ۱۶ رقمی دارد و سه چیزش باید در سامانهٔ صیاد بانک مرکزی ثبت شود: مبلغ، تاریخ سررسید، و اینکه در وجه چه کسی است. دو نتیجهٔ عملی:
- چک در وجه حامل نداریم. گیرنده باید با کد ملی (یا شناسهٔ ملی شرکت) مشخص باشد.
- پشتنویسی روی کاغذ، انتقال نیست. چک فقط در سامانه دست‌به‌دست میشود.
وقتی چک می‌دهید: ثبت
صادرکننده بعد از نوشتن برگهٔ چک، همان اطلاعات را در سامانه ثبت می‌کند: شناسهٔ ۱۶ رقمی، مبلغ، تاریخ سررسید، کد ملی یا شناسهٔ ملی گیرنده، و «بابت» چک. راهش اینترنت‌بانک و همراه‌بانکِ خودِ بانک، برنامه‌های پرداخت، خودپرداز یا شعبه است.
دو نکته برای فروشگاه‌دار:
- آنچه ثبت میکنید باید مو به مو با برگهٔ چک یکی باشد. یک رقم اختلاف در مبلغ یعنی گیرنده حق دارد رد کند، و باید هم بکند.
- چک را به نامِ همان کسی ثبت کنید که طرف حسابتان است. اگر از شرکتی خرید میکنید، شناسهٔ ملی شرکت؛ نه کد ملی فروشنده‌اش.
وقتی چک می‌گیرید: استعلام، بعد تأیید
این مهم‌ترین بخش برای کسی است که می‌فروشد. ترتیبش را عوض نکنید:
۱. استعلام بگیرید. با شناسهٔ ۱۶ رقمی، در برنامهٔ بانک یا برنامه‌های پرداخت. استعلام دو چیز نشان می‌دهد: اطلاعات ثبت‌شدهٔ چک، و وضعیت اعتباری صادرکننده.
۲. اطلاعات را با برگه مقایسه کنید. مبلغ، تاریخ، و اینکه گیرنده واقعاً شما هستید. اگر چک هنوز ثبت نشده، یعنی صادرکننده کارش را نکرده؛ همان‌جا بخواهید ثبت کند.
۳. رنگ وضعیت اعتباری را ببینید.
| رنگ | یعنی |
|---|---|
| سفید | چک برگشتی ندارد، یا داشته و رفع سوء اثر کرده |
| زرد | یک فقره چک برگشتی |
| نارنجی | دو تا چهار فقره |
| قهوه‌ای | پنج تا ده فقره |
| قرمز | بیش از ده فقره |
سفید تضمین نیست و زرد هم حکمِ رد نیست، ولی از نارنجی به بعد دارید ریسک را آگاهانه می‌پذیرید. سقف مبلغ هر رنگ را بانک مرکزی اعلام می‌کند و گاهی عوض میشود.
۴. تأیید یا رد کنید. اگر همه‌چیز می‌خواند، تأیید. اگر مبلغ، تاریخ یا نام با برگه فرق دارد، رد کنید تا صادرکننده درستش کند. چکی که تأییدش نکرده‌اید را نه میشود وصول کرد، نه به کسی منتقل کرد.
۵. حالا کالا را تحویل بدهید.
وقتی چک مشتری را خرج میکنید: انتقال
خیلی از فروشگاه‌ها چکی را که از مشتری گرفته‌اند، به تأمین‌کننده می‌دهند. با چک صیادی این کار فقط یک راه دارد:
- شما، به‌عنوان دارندهٔ فعلی، در سامانه «انتقال چک» را می‌زنید و کد ملی یا شناسهٔ ملی گیرندهٔ جدید را وارد میکنید.
- گیرندهٔ جدید استعلام می‌گیرد و تأیید می‌کند.
تا این دو قدم انجام نشده، چک هنوز مالِ شماست، حتی اگر برگه‌اش دست تأمین‌کننده باشد. امضای پشتِ چک چیزی را منتقل نمیکند.
یک احتیاط: با انتقال، پای شما از ماجرا بیرون نمی‌رود. اگر چک برگشت بخورد، تأمین‌کننده معمولاً سراغ شما هم می‌آید. پس چکی را خرج کنید که خودتان به صادرکننده‌اش اعتماد دارید.
ثبت حسابداری هر مرحله چگونه است
چک، پول نیست؛ وعدهٔ پول است. دفتر شما باید همین را نشان بدهد.
| اتفاق | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| چک از مشتری گرفتید | اسناد دریافتنی | حساب‌های دریافتنی (همان مشتری) |
| چک را به بانک سپردید | — | — |
| چک وصول شد | بانک | اسناد دریافتنی |
| چک را به تأمین‌کننده منتقل کردید | حساب‌های پرداختنی (تأمین‌کننده) | اسناد دریافتنی |
| چک برگشت خورد | حساب‌های دریافتنی (همان مشتری) | اسناد دریافتنی |
سپردنِ چک به بانک سندی ندارد، چون چیزی عوض نشده: چک هنوز مالِ شماست و پولی هم نیامده. اشتباه رایج این است که همان روزِ سپردن، بانک را بدهکار می‌کنند و ماندهٔ بانک چند روز از واقعیت جلو می‌افتد.
اگر چکی برگشت خورد، قدم‌های حقوقی و ثبتِ درستش را در چک برگشتی: قدم‌های حقوقی و حسابداری نوشته‌ایم.
در حساب‌شاپ
چک‌ها روی یک تخته با ستونِ وضعیت دیده می‌شوند: دریافت‌شده، در جریان وصول، وصول‌شده، خرج‌شده، برگشت‌خورده. شمارهٔ صیادی و بانکِ چک را هنگام ثبت وارد میکنید، و هر تغییر وضعیت، همان سندی را می‌زند که در جدول بالا دیدید. «خرج‌کردن» چک هم یک وضعیت است: چک مشتری را به تأمین‌کننده می‌دهید و بدهی‌تان به او کم میشود. چک‌هایی که به بانک سپرده‌اید و سررسیدشان نزدیک است هم هر روز صبح یادآوری می‌شوند.
دو چیز را صریح بگوییم. حساب‌شاپ به سامانهٔ صیاد وصل نیست: ثبت، تأیید و انتقال را باید در برنامهٔ بانک انجام بدهید و شمارهٔ صیادی‌ای که وارد میکنید با سامانه تطبیق داده نمیشود. و تقویم سررسید ندارد؛ نمایش چک‌ها همان تختهٔ وضعیت است. جزئیات در مدیریت چک دریافتی و پرداختی و راهنمای چک‌ها هست.
سؤال‌های پرتکرار
اگر چک صیادی را در سامانه تأیید نکنم چه میشود؟
نمیتوانید آن را وصول یا منتقل کنید. از نظر سامانه، چکی که گیرنده تأییدش نکرده هنوز کامل نشده است.
میشود چک صیادی را برای شخص دیگری ثبت کرد و بعد عوض کرد؟
نه بهسادگی. اگر گیرنده اشتباه ثبت شده، او باید رد کند تا صادرکننده دوباره و درست ثبت کند. برای همین، پیش از ثبت، کد ملی گیرنده را دوباره چک کنید.
چک صیادی را میشود پشتنویسی کرد؟
پشتنویسیِ کاغذی چک را منتقل نمیکند. انتقال فقط با ثبت در سامانه و تأیید گیرندهٔ جدید انجام میشود.
استعلام چک صیادی هزینه دارد؟
استعلام وضعیتِ خودِ چک از طریق برنامهٔ بانکها و پیامک بانک مرکزی انجام میشود. جزئیات و هزینهٔ هر روش دست بانک و برنامهای است که استفاده میکنید.
چک را گرفتهام ولی صادرکننده ثبتش نکرده. چه کنم؟
تا ثبت نکند، آن برگه در بانک پذیرفته نمیشود. از او بخواهید ثبت کند و تا وقتی استعلام، اطلاعات درست را نشان نداده، معامله را تمامشده حساب نکنید.
حساب‌شاپ سفارش‌های ووکامرس را می‌گیرد، فاکتور و سند حسابداری را خودش می‌سازد و موجودی را هم‌تراز نگه می‌دارد.
شروع رایگان