چک برگشتی: قدمهای حقوقی و حسابداری که باید بدانید
چک برگشتی دو کار جدا دارد. حقوقی: گواهی عدم پرداخت را بهموقع بگیرید. حسابداری: طلب از بین نرفته بلکه شکلش عوض شده و از «اسناد دریافتنی» به «حسابهای دریافتنی» برمیگردد و شخص دوباره بدهکار میشود. چک را حذف نکنید.
از گواهی عدم پرداخت تا ثبت درست در حسابها و پیگیری از راه سامانهٔ صیاد.
چک برگشتی دو مسئلهٔ جداست که معمولاً با هم قاطی میشود: چه کار حقوقیای میتوانم بکنم؟ و در حسابهایم چه باید بنویسم؟ اولی را باید درست و بهموقع انجام بدهید تا حقتان نسوزد. دومی را باید درست ثبت کنید تا حسابوکتاب و پیگیریتان گم نشود. این راهنما هر دو را به ترتیب وقوع مرور میکند.
یادآوری: بخش حقوقی این مقاله راهنمای عمومی است، نه مشاورهٔ حقوقی. برای پروندههای مبلغبالا حتماً با وکیل مشورت کنید. قواعد چک هم طی سالهای اخیر چند بار بهروز شده و مرجع نهایی، قانون صدور چک و بانک مرکزی است.
۱. همان روز: گواهی عدم پرداخت بگیرید
چک که پاس نشد، از همان بانک گواهی عدم پرداخت (برگشتی) بگیرید. این برگه سند اصلی همهٔ پیگیریهای بعدی است: بدون آن نه اجرائیه دارید، نه اثری در سوابق صادرکننده ثبت میشود. تاریخ برگشت هم مهم است، پس پیگیری را عقب نیندازید.
با چکهای صیادی، برگشت ثبتشده برای صادرکننده پیامد فوری دارد: محدودیتهایی مثل ممنوعیت دستهٔ چک جدید و محدودیت در برخی خدمات بانکی تا وقتی رفع سوءاثر نشود. همین فشار، بخش بزرگی از چکهای برگشتی را بدون دادگاه به نتیجه میرساند.
۲. اول تماس، بعد تهدید
بیشتر چکهای برگشتی از بدحسابی نیست، از بدموقعی است. پیش از هر اقدام رسمی، با صادرکننده تماس بگیرید و دو چیز را روشن کنید: کی و چطور (نقد؟ چک جدید؟ قسط؟). اگر توافق کردید، مکتوبش کنید. اگر چک جدید گرفتید، چک قبلی را تا وصول کامل پس ندهید.
۳. مسیرهای رسمی وصول
اگر توافق نشد، سه مسیر اصلی دارید:
- اجرائیهٔ دادگاه برای چک صیادی: برای چکهای واجد شرایط، بدون دادرسی طولانی میشود از دادگاه صدور اجرائیه گرفت، که سریعترین مسیر برای چکهای متعارف است.
- اجرای ثبت: توقیف اموال در دسترس صادرکننده از طریق ادارهٔ ثبت، بدون حکم دادگاه.
- دادخواست حقوقی (و در شرایط خاص، شکایت کیفری): طولانیتر، برای پروندههای پیچیده یا وقتی مسیرهای بالا جواب نداده.
انتخاب مسیر به مبلغ، شرایط چک و اموال قابل توقیف بستگی دارد، و همینجاست که مشورت حقوقی میارزد.
۴. در حسابها چه ثبت کنیم؟
اینجا جایی است که خیلی از فروشگاهها خراب میکنند: چک برگشتی را یا از حسابداری حذف میکنند (انگار طلبی نیست!) یا همانطور «در جریان وصول» رها میکنند (انگار اتفاقی نیفتاده). ثبت درست سه قدم دارد:
۱. چک از «در جریان وصول» به وضعیت «برگشتی» منتقل شود، چون طلب شما سر جایش است و فقط شکل آن عوض شده. ۲. بدهی مشتری دوباره فعال شود تا در گزارش طرفحساب و پیگیریها دیده شود و فاکتور فروش، پرداختشده حساب نشود. ۳. هزینههای برگشت (کارمزد بانک و هزینههای پیگیری) جدا ثبت شود تا بعداً بدانید وصول این طلب چقدر برایتان آب خورد.
در حسابشاپ اینها دستی نیست: بورد کانبان چکها وضعیت هر چک را نشان میدهد و جابهجایی چک به ستون «برگشتی»، سند حسابداریاش را خودش میسازد: طلب به گردن مشتری برمیگردد و هیچ رقمی گم نمیشود. پیامک هشدار سررسید هم اصلاً نمیگذارد چک نزدیک موعد، غافلگیرتان کند.
۵. بعد از وصول: رفع سوءاثر
وقتی به نتیجه رسیدید (نقد، چک جدید یا رضایت) صادرکننده برای رفع سوءاثر به بانک نیاز به رضایتنامهٔ شما یا واریز مبلغ دارد. در حساب و کتاب شما هم چک برگشتی باید به وضعیت نهایی (وصولشده یا مسترد) برود و طلب مشتری تسویه شود. چک برگشتیای که بعد از وصول هنوز «برگشتی» مانده، آمار طلبهایتان را تا همیشه خراب میکند.
۶. پیشگیری، ارزانتر از وصول
- برای مشتری تازه، چک را با سقف کم شروع کنید و سابقهٔ چک صیادیاش را (استعلام صیاد) بگیرید.
- تاریخهای چکهای دریافتی را یکجا ببینید و راسگیری کنید، نه در دفترچهٔ یادداشت.
- هر چک همان روز دریافت ثبت شود. چک ثبتنشده، هم ریسک حقوقی است، هم سود واقعیتان را قلابی نشان میدهد.
چکهایتان الان کجا ثبت میشوند؟ اگر جواب «اکسل» یا «حافظهٔ من» است، ۱۵ روز رایگان بورد چک را امتحان کنید.
سؤالهای پرتکرار
چک برگشتی را از حساب طرف حساب کم کنم؟
نه. چک که برگشت میخورد، طلب شما از بین نرفته بلکه شکلش عوض شده: از «اسناد دریافتنی» برمیگردد به «حسابهای دریافتنی» و طرف حساب دوباره بدهکار میشود. حذف چک یعنی پاککردن طلبی که هنوز وصول نشده.
چکی که خرج کرده بودم برگشت خورد، تکلیف گیرنده چه میشود؟
دو طرف با هم اصلاح میشوند: مشتری که چک را داده بود دوباره به شما بدهکار میشود و بدهی شما به کسی که چک را به او داده بودید برمیگردد. برایندش با برگشت یک چک عادی یکی است، پس واگذاری دوباره همان مسیر همیشگی را میرود.
گواهی عدم پرداخت را کجا ثبت کنم؟
شمارهٔ گواهی و تاریخش را در شرح همان چک بنویسید. مبلغ و تاریخ سررسید از قبل ثبت است و چیزی که بعداً لازم میشود، همین ردِ زمانی است: کِی برگشت خورد و کِی پیگیری شد.
چک برگشتی را چطور دوباره وصول کنم؟
اگر صاحب چک قرار شد دوباره پاسش کند، همان چک را دوباره در جریان وصول بگذارید. اگر چک تازهای داد، آن را جدا ثبت کنید و چکِ برگشتی را به خودش برگردانید تا دو طلب برای یک بدهی ساخته نشود.
حسابشاپ سفارشهای ووکامرس را میگیرد، فاکتور و سند حسابداری را خودش میسازد و موجودی را همتراز نگه میدارد.
شروع رایگان